Annesinin atölyesinde düğmeleri uzay gemisi sanan, dört kuşaktır terzilikle uğraşan bir ailenin kızı olarak büyüyen, Mimar Sinan'da “en kötü çizerlerden biri” olmasına rağmen pes etmeyen ve Paris Moda Haftası'nın resmi takviminde Louis Vuitton ile Miu Miu arasında defile yapan bir tasarımcı… Arzu Kaprol, 23 Yaş Hikâyeleri'nde başarısızlıklarla nasıl yüzleştiğini, en sert eleştiriyi nasıl bir tasarıma dönüştürdüğünü ve kendini neden bir “insan inovasyon tasarımcısı” olarak gördüğünü anlatıyor.
23 Yaşındaki Arzu'ya Şefkatle Ulaşmak
Arzu Kaprol, 23 yaşındaki haline ulaşmanın kolay olmayacağını düşünüyor. Birçok kişi o yaşlarda onunla iletişim kurmaya çalışmıştı; ama 20'li yaşların başında insan daha sert, daha keskin, hatta en çok sevdiklerine karşı bile daha acımasız olabiliyor. Kendini korumaya ihtiyaç duyduğu için bariyerleri yüksek. Bu yüzden genç haline daha şefkatli ve sakin bir yerden yaklaşmayı, ona “Endişe etme, korkma, sakin ol; hepsi olacak, telaş etme” demeyi isterdi.
Bursa'da Dört Kuşaklık Bir Terzilik Mirası
Kaprol, bugün olduğu kişiyi tamamen ailesine borçlu olduğunu söylüyor. Annesi, anneannesi, teyzesi, babası ve ağabeyiyle birlikte bir aile apartmanında, sıcak ama zaman zaman fazla sıkı ilişkilerin içinde büyüdü. Annesinin bir moda evi olması, mesleğini o kadar erken yaşta belirledi ki, hayatında “Acaba ne olsam?” diye düşündüğü bir anı hatırlamıyor.
Göçmen Bir Ailenin Hafızası
1924 doğumlu babası, onu düşünsel bir yolculuğa çıkaran kişiydi. Aile, 1800'lerin sonunda Kırım'dan ve Bulgaristan'dan göç etmiş iki kolun birleşiminden oluşuyordu. Atatürk'ü görmüş, onun değerlerinden ilham alan ama Bursa'nın geleneksel yapısını da taşıyan bu aile, hayattaki pek çok bağın incecik ipliklerle bağlı olduğunu bilen bir hafızaya sahipti.
103 Yaşındaki Anneannenin Takdiri
Kaprol, terzilik mesleğine emek vermiş dördüncü kuşak kadın. 1916 doğumlu anneannesi, Bursa'nın işgalini ve savaş yıllarındaki kumaş kıtlığını yaşamış, 103 yaşına kadar aileyle birlikte oldu. Annesiyle anneannesinin en iyi anlaştığı konu, uzun yıllar boyunca Kaprol'u eleştirmekti. İlk Paris defilesinin ertesi sabahı, 95 yaşındaki anneannesi onu arayıp “Dün akşam defileni izledim, bunlar fena olmamış” dediğinde Kaprol ağladı; çünkü bu, anneannesinin verebileceği en büyük takdirdi.
20'li Yaşlar: Sabırsızlık, Arzu ve Emek
Kaprol, 20'li yaşlarında hem hayatı kaçırdığını düşünen hem de kendinin daha iyi bir versiyonuna nasıl ulaşabileceğini dert edinen bir gençti. Yaşamın kendisine iyi davranmadığını düşündüğü anlar da oldu. Bu arayışın içinde neyi iyi yapabiliyorsa onu daha iyi yapmak için büyük bir emek verdi.
Küçük Anların Büyük Etkisi
Kaprol'a göre 20'li yaşlarda yaşanan minicik bir karşılaşmanın, okunan bir satırın ya da duyulan bir sözün hayatın geri kalanına etkisi, o anın süresinden çok daha uzun olabiliyor. Mimar Sinan'daki temel sanat eğitimi ona hayata dair bir bakış açısı kazandırdı. Ardından Paris, yarışmalar, başarılar ve başarısızlıklar geldi.
Beymen Akademi: Başarısızlıklardan Sonra Gelen İspat
Kaprol, 18–19 yaşlarında tasarım yarışmalarına katılmaya başladı ve büyük bir kısmında başarısız oldu. Final gecesine kadar en yüksek puanı aldığını düşündüğü yarışmalarda bile beklenmedik sonuçlarla karşılaştı. “Belki de gerçekten yetenekli değilim” diye düşünmeye başladı. Kaprol'a göre insanın kendinden şüphe etmesi, başa çıkılması en zor duygu.
Daha Planlı, Daha Organize
Bu başarısızlıkların ardından Beymen Akademi'ye çok daha planlı ve organize bir şekilde hazırlandı. Önce özel ödül, bir buçuk yıl sonra da büyük ödülü kazandı. Ödül, iki yıl boyunca Beymen mağazalarında kendi adıyla bir koleksiyonun satılmasıydı. Bu, Kaprol'a “Evet, yapabilirsin ve bu görülebilir” mesajını veren, genç bir tasarımcıya verilebilecek en büyük armağanlardan biriydi.
Yetenek Hayal Etmektir, Çizim Bir Kas Becerisidir
Mimar Sinan'da en kötü çizerlerden biri olduğunu söyleyen Kaprol'u vazgeçmekten koruyan şey, daha iyi olabileceğine dair ümitti. Kültürümüzde yeteneğin güzel resim yapmak olduğu sanılıyor; oysa Kaprol'a göre yetenek hayal etmektir. İyi çizim yapabilmek ise tıpkı spor gibi egzersizle gelişen bir kas becerisi. Sanat eğitimi, hayal etmeyi değil, zihnindekini teknik ve estetik yollarla dünyaya nasıl çıkaracağını öğretir.
“Neye daha çok emek ve özenle yaklaşırsak, o da bize cevap veriyor.”
Parmak İzleri: En Sert Eleştiriden Doğan Koleksiyon
Kaprol'un hayatındaki en köklü başarısızlık deneyimi, 30'lu yaşlarının ortasında, mesleğinin 15. yılında ve çocukları varken yaşandı. Dünyada çok az tasarımcının kabul edildiği Paris Moda Haftası resmi takviminde, Fransız Moda Federasyonu onu kapanış gününe, Louis Vuitton ile Miu Miu arasına yerleştirmişti. Kaprol, Türk derisinin kalitesine ve geleneğine inandığı için deri ve teknolojiyi bir araya getiren bir koleksiyon hazırladı.
“Hatırladığımız Tek Şey Parmak İzleri”
Defileden önce kapıda duran ve her modelin kıyafetini son kez düzelten kişi tasarımcının kendisiydi. Ertesi gün Associated Press'in raporu şöyle diyordu: “Arzu Kaprol'un Paris başlangıcı tam bir hayal kırıklığıydı. Hatırladığımız tek şey parmak izleri.” Deri üzerindeki parmak izlerinin büyük olasılıkla kendisine ait olduğunu bilen Kaprol, aylarca derin bir mutsuzluk yaşadı ve mesleği bırakmayı bile düşündü.
Hatalarını Yaratıcılığa Çevirebilen Tasarımcı
Yaklaşık iki ay sonra bir sabah uyandığında “Yeter artık” dedi. Ofise gidip parmak izlerini taratan Kaprol, bunlardan bir desen oluşturdu ve bir sonraki Paris Moda Haftası'nda bu desenle defile yaptı. Raporun başlığı “İyi, Kötü ve Çirkin”di. Kaprol hakkındaki yorum ise şöyleydi: “Hatalarını yaratıcılığa çevirebilen bu tasarımcıyı muhtemelen uzun yıllar moda dünyasında göreceğiz.”
“Her zaman yeni bir şey öğrenebiliriz ve her zaman bir şeyi dönüştürme şansımız ve hakkımız var. Ama çoğu zaman o hakkı kendimize vermiyoruz.”
Kaprol, üzüntü ve mutsuzluktan beslenmemeye özen gösterdiğini, ama bunların zaman zaman ateşleyici olabildiğini söylüyor. Her başarısızlık, bir sonrakini nasıl daha rahat geçirebileceğimizi öğretiyor: Olur ve geçer.
Kıyafet: Bedenin İlk Yaşam Alanı
Kaprol, kıyafetlerle kurduğumuz ilişkinin çoğunlukla tek yönlü olduğunu düşünüyor: Nasıl göründüğümüz üzerine. Oysa kıyafet, bedenimizi saran ve bizimle birlikte hareket eden tek şey; en büyük organımız olan cildimize dokunuyor. Kaprol'u ilgilendiren sorular şunlar: Bu kumaş bedenimle nasıl bir etkileşim kuruyor, hangi kaynaktan geliyor, bana fizyolojik ve psikolojik olarak ne hissettiriyor ve kullanım ömrü bittiğinde ona ne olacak?
Kabuklar Teorisi: Mimari ve Moda
Mimarlığa hep hayran olan, hatta biraz kıskanan Kaprol, tasarım dilinde yaşamı kabuklar halinde görüyor: Birinci kabuk bedenin üzerindeki giysiler, ikinci kabuk mobilyalar, üçüncü kabuk ise içinde bulunduğumuz mekânlar. İnsan bedeni ile mimarinin ilişkisi, doğayla kurulan ilişki açısından birbirine çok benziyor.
Teknoloji ve Gelenek: Akıllı Ceketten Barış İpeğine
Teknolojiye ilgisini, hayatına her zaman en güncel teknolojiyi katan babasına borçlu. Akıllı ceketler, hologram defileler ve dijital senfoni gibi projelerinde, teknolojinin bedenimize ve varoluşumuza nasıl fayda sağlayabileceğini, yaşamsal verileri takip edip daha sağlıklı yaşamamıza nasıl yardımcı olabileceğini araştırıyor.
Geleneği Geleceğe Taşımak
Bursa'da büyümenin avantajıyla geleneksel malzemeleri yeni elyaflarla dokutmak, 12 yaşında da, 20 yaşında da, bugün de Kaprol'un tutkusu. Şimdi ipeği fiber optiklerle dokuyabilmenin ve adı bile “barış” olan Barış ipeğini daha geniş kitlelere ulaştırmanın yollarını arıyor. Dünyanın bilinen en eski kumaşının bu coğrafyada bulunması, onun için muazzam bir hafıza ve sorumluluk.
İnsan İnovasyon Tasarımcısı
Kaprol, kendini bir moda tasarımcısından çok bir “insan inovasyon tasarımcısı” olarak görüyor; bu tanımı bir hocasının armağanı olarak kabul ediyor. Moda kavramı çoğunlukla sezonluk, gelip geçici ve tüketim odaklı bir yaklaşımı çağrıştırıyor. Kaprol'un koleksiyonları ise birbiri üzerine inşa edilen, devam eden yapılar. İnsan inovasyonunun içinde gizli bir “i” var: İnsani olabilmek, insani değerleri barındırmak ve inovasyonu tüm yaşam alanlarına saygı duyan bir bakış açısıyla tasarlamak.
Astronot Olmak İsteyen Çocuk
Kaprol'un çocukluk hayali astronot olmaktı. Annesinin moda evi olduğu için, modacı olursa astronot kıyafeti de tasarlayıp uzaya gidebileceğini düşünüyordu. Bugün bu hayale gülümsüyor; ama çocukluğun bu cesaretinin çok kıymetli olduğunu ve büyütülmesi gerektiğini düşünüyor. Hayalindeki astronot kıyafetini elinde tutup inceleme fırsatını da buldu.
Hızlı Sorular, Samimi Cevaplar
- İlk kariyer yıllarında hayranlıkla izlediği tasarımcı: Doku yaratma becerisiyle Issey Miyake.
- En heyecan verici seyahati: Antarktika. Merak ettiği yerler: Güney Amerika ve Afrika; hatta uzay.
- Anadolu'da en çok etkilendiği yer: Karadeniz'den İç Anadolu'ya, Bursa'dan Antep ve Hatay'a kadar hepsi.
- İçinde en iyi hissettiği kıyafet: Doğal kumaşlardan yapılmış, rahat kıyafetler ve rahat ayakkabılar.
- En özel tasarımı: Hep daha iyisini yapmaya çalıştığı için muhtemelen son yaptığı tasarım.
- Tasarım yapmayı sevdiği yerler: Uçaklar, kütüphaneler ve etkileyici mimari mekânlar.
- İlham kaynağı arayışında yaptığı şey: Dinlemek.
- Onu en çok destekleyen kişi: Annesi.
En Önemli Rol: Anne Olmak
Kaprol'un hayatta en önemsediği rol anne olmak ve bunu hayatının en büyük armağanı olarak görüyor. Tasarımcı, iş insanı, evlat, kardeş ve bir ailenin üyesi olmak gibi rollerin hepsi aynı anda yaşanıyor; biri diğerine geçmeyi gerektirmiyor. Tıpkı geçmişin ve geleceğin hafızamızda aynı anda var olabildiği gibi.
Başarı ve Başarısızlığın Ötesinde
Kaprol, 20'li yaşlarında daha başarı odaklı bir bakış açısına sahip olduğunu, bugün ise hayatın yalnızca başarı ya da başarısızlıktan ibaret olmadığını; aile, dostluklar ve yaşam anlarıyla çok daha derin bir zenginlik barındırdığını bildiğini söylüyor.
23 yaşındaki haline son sözü ise konuşmanın başındaki gibi: “Korkma, telaş etme, sakin ol.” Arzu Kaprol'un hikâyesi, gençlere hatalarını saklamak yerine onları yaratıcılığa dönüştürmeyi ve kendilerine dönüşüm hakkı tanımayı öğütlüyor.